ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ YÖNETİM KURULU ÜYELİĞİNİ SONA ERDİREN HALLER
Dr. Soner ALTAŞ
6 Nisan 2022
OSB Yönetim Kurulunun Hukuki Niteliği ve Oluşumu
Organize sanayi bölgesinde, kuruluştan itibaren bulunması zorunlu olan organlardan birisi yönetim kuruludur.
OSB Yönetim Kurulunun Üye Sayısı
Müteşebbis heyet aşamasındaki OSB’de yönetim kurulu, müteşebbis heyetin en az dördü kendi üyeleri arasından olmak üzere seçeceği 5 asıl ve 5 yedek üyeden oluşur. Müteşebbis heyetin görevinin sona erdiği genel kurula geçen OSB’lerde ise, yönetim kurulu üye sayısı en az 5 en fazla 11 olabilir. Yönetim kurulu üyeleri dört yıl için seçilirler.
OSB Yönetim Kurulunun Görevleri
Yönetim kurulu; kanun, yönetmelik, kuruluş protokolü ve benzeri düzenlemeler ile müteşebbis heyetin kararları çerçevesinde OSB’nin sevk ve idaresini yürütmekle görevlidir.
OSB Yönetim Kurulunun Görev Dağılımı
Yönetim kurulu üyeleri kendi aralarında bir başkan ve bir başkanvekili seçerler. OSB; yönetim kurulu başkanı veya başkanvekili tarafından temsil edilir.
OSB Yönetim Kurulunun Temsil ve İlzam Şekli
OSB’yi ilzam edici yazılar yönetim kurulu başkanı veya vekili ile birlikte bir diğer yönetim kurulu üyesi veya yetkilendirilmiş OSB bölge müdürü tarafından imzalanır ve böylece çift imzalı olarak tekemmül eder.
OSB Yönetim Kurulu Toplantıları
4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu (OSBK) ve Organize Sanayi Bölgeleri Uygulama Yönetmeliği (OSBUY) uyarınca; yönetim kurulu en az ayda iki defa toplanır. Toplantı çağrısı, başkan ve bulunmadığı zamanlarda başkan vekili tarafından yapılır.
OSB Yönetim Kurulu Toplantı ve Karar Yetersayıları
Kurul, salt çoğunluk ile toplanır ve karar alır. Oyların eşitliği halinde başkanın oyuna itibar edilir. Yönetim kurulu toplantıları, OSB’de yapılır.
OSB Yönetim Kurulu Üyeliğini Sona Erdiren Haller
OSBK ve OSBUY’de, yönetim kurulu üyelerinin üyeliklerinin bazı hallerde sona ereceğine dair hükümler yer bulunmaktadır. Anılan hükümlerde öngörülen koşullar gerçekleştiğinde, kişinin yönetim kurulu üyeliği sona erer. OSBK ve OSBUY hükümleri ışığında, OSB yönetim kurulu üyeliğini sona erdiren haller aşağıda başlıklar halinde izah edilmiştir.
1.Temsil Edilen Kurum ve Kuruluştaki Görevin Sona Ermesi
Müteşebbis heyet aşamasındaki OSB’lerde yönetim kurulu, müteşebbis heyetin en az dördü kendi üyeleri arasından olmak üzere seçeceği 5 asıl ve 5 yedek üyeden oluşur. OSBK ile getirilen bu yasal düzenleme gereği, yönetim kurulu -asıl ve yedek- üyelerinin en az dördünün müteşebbis heyet üyesi olması yasal bir zorunluluktur.
OSBK’nın 7’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ise, müteşebbis heyet üyelerinin, OSB’nin kuruluşuna katılan kurum ve kuruluşların (belediyeler, ticaret ve sanayi odaları, il özel idareleri vs.) organlarında görevli olanlar veya mensupları arasından seçilmesi gerekir. Yani, müteşebbis heyet üyesi olarak seçilen kişilerin de, adına seçildikleri kurum ile aralarında -ister organ üyeliği, ister mensubiyet olsun- devam eden bir hukukî ilişkinin bulunması zorunludur.
OSBK’nın 7’inci maddesinin üçüncü fıkrası gereği; müteşebbis heyette yer alan üyelerin temsil ettikleri kurum ve kuruluşlardaki görevleri sona erdiğinde müteşebbis heyet üyelikleri düşer. Üyelikten düşen veya ayrılan üyenin yerine, temsil ettiği kurum ve kuruluşun ön sıradaki yedek üyesi geçer. Katılan üye, yerine geçtiği üyeden kalan süreyi tamamlar.
Böyle bir durumda, müteşebbis heyet üyeliği düşen kişinin yönetim kurulu üyeliği de düşer. Çünkü, yönetim kurulu üyesi, temsil ettiği kurum ve kuruluştaki görevi sona erdiğinde müteşebbis heyet üyesi seçilme şartını kaybettiğine göre, müteşebbis heyet üyeliğinin düşmesi nedeniyle yönetim kurulu üyeliğine seçilme şartını da kaybetmiş olmaktadır. Bu durumda, OSBUY’un 7/7 maddesi hükmü gereği, temsil ettiği kurum ve kuruluştaki görevi sona eren üyenin müteşebbis heyet üyeliği ile yönetim kurulu üyeliğinin sonlandırılmasına dair müteşebbis heyet kararı alınmalıdır. Bu şekilde boşalan yönetim kurulu üyeliğine de, ayrılanın mensup olduğu kurumun ilk sıradaki yedek üyesi geçer ve yerine geçtiği kişiden kalan süreyi tamamlar.
Örneğin, il özel idaresi adına müteşebbis heyete, sonrasında da yönetim kuruluna seçilen kişinin tayin nedeniyle il özel idaresindeki görevinden ayrılması halinde, OSB müteşebbis heyet üyeliği ile birlikte yönetim kurulu üyeliği de düşmüş sayılır. Böylece, kişinin hem müteşebbis heyet üyeliği hem de yönetim kurulu üyeliği, temsil ettiği kurum ile ilişiği kesildiği tarih itibariyle sona ermiş olur.
2.Yönetim Kurulu Toplantılarına Katılmama
OSB yönetim kurulunun ayda en az iki kez toplantı yapması gerekir. Yönetim kurulu toplantıları, OSB’de yapılır. Toplantı çağrısı, başkan ve bulunmadığı zamanlarda başkan vekili tarafından yapılır. Yönetim kurulu, salt çoğunluk ile toplanır ve karar alır. Oyların eşitliği halinde başkanın oyuna itibar edilir.
OSBK’nın 8/2 ve OSBUY’un 26/4 maddeleri uyarınca; geçerli bir mazereti olmadan üst üste yapılan üç yönetim kurulu toplantısına veya mazereti olsa dahi altı ay içinde yapılan toplantıların en az yarısına katılmayan üyeler üyelikten çekilmiş sayılır. Buna göre, OSB yönetim kurulu üyesinin üyelikten çekilmiş sayılması mazeretli olmasına veya mazeretli olmamasına göre farklı kurallara tabi tutulmuştur.
2.a. Yönetim Kurulu Toplantılarına Mazeretsiz Olarak Katılmama
Üyelikten çekilmiş sayılma hallerinin ilki, üyenin, mazereti olmadan üst üste yapılan, yani ardışık olarak gerçekleştirilen 3 toplantıya katılmamasıdır. Eğer üye mazeretine binaen (örneğin; sağlık sorunları sebebiyle) bu toplantılara katılamamış ise, bu durumda üyelikten çekilmiş sayılmaz. Ancak, durumun tespiti ve ispat hukuku bakımından, üyenin mazeretini varsa belgesi ile birlikte yönetim kurulu başkanlığına bildirmiş olması ve mazeretli olduğu keyfiyetinin toplantı tutanağına yazılması faydalı olacaktır. Yine, üyenin mazereti olmasa dahi 3’ten az sayıda üst üste yapılan toplantılara katılmaması halinde de bu hüküm işletilmez. Örneğin; üye, üst üste yapılan iki toplantı sonrasında bir toplantıya katılıyor, sonra yeniden 2 katılmama+1 katılma şeklinde sürdürüyorsa üyelikten çekilmiş sayılmaz. Ama bu durumda da ikinci halin kapsamına girebilir.
2.b. Yönetim Kurulu Toplantılarına Mazeretli Olarak Katılmama
Üyelikten çekilmiş sayılma hallerinden ikincisi ise, üyenin mazeretli olsa dahi altı ay içinde yapılan toplantıların en az yarısına katılmamasıdır. Görüldüğü üzere, burada, Yönetmelik hükmü üyenin mazeretli olup olmamasını önemsememekte, altı aylık dönemde katılmadığı toplantı sayısını esas almaktadır. Örneğin; OSB yönetim kurulu 1 Ocak 2021 ile 30 Haziran 2021 tarihleri arasında 12 adet toplantı yapmış ve üye (A) bu toplantılardan 3’üne mazeretli, 3’üne de mazeretsiz olmak üzere toplamda 6 defa katılmamış ise, katılmadığı 6’ncı toplantıdan itibaren üyelikten çekilmiş sayılır.
Üyelikten çekilmiş sayılma halinde, kişinin üyeliği, herhangi bir işleme gerek olmaksızın kendiliğinden son bulur. Bu durumda yönetim kurulu üyeliğinde boşalma meydana gelir. OSBUY’un 25/8 maddesi uyarınca da; herhangi bir sebeple yönetim kurulu üyeliğinin boşalması halinde; müteşebbis heyet aşamasında olan OSB’lerde, boşalan üyenin yerine mensup olduğu kurumun ilk sıradaki yedek üyesi, katılımcılar tarafından veya genel kurulca seçilen üyelerde ilk sıradaki yedek üye, genel kurulunu yapmış ve müteşebbis heyetin sona erdiği OSB’lerde ise sıradaki yedek üye geçerek kalan süreyi tamamlar. Yönetim kurulunun toplantı yeter sayısını kaybetmesi halinde; boşalan üyeliklere, gecikmeksizin sırasıyla yeteri kadar yedek üye kalan yönetim kurulu üyeleri tarafından çağrılır.
3.Müteşebbis Heyet Toplantılarına Katılmama
OSBK ve OSBUY hükümleri gereği, müteşebbis heyetin görevinin devam ettiği OSB’lerde yönetim kurulu üyelerinin en az dördünün müteşebbis heyet üyesi olması zorunludur. Bu yönüyle, OSB yönetim kurulu üyeleri doğal olarak müteşebbis heyet üyesi de olmaktadır. Aynı zamanda müteşebbis heyeti üyesi olduklarından dolayı da, üyelerin, yönetim kurulu toplantıları haricinde, müteşebbis heyet toplantılarına katılma yükümlülükleri bulunmaktadır
Müteşebbis heyet en az üç ayda bir defa başkan veya başkanın yokluğunda başkanvekili başkanlığında salt çoğunluk ile toplanır. Kararlar mevcudun salt çoğunluğu ile alınır. Oyların eşitliği halinde başkanın oyuna itibar edilir.
OSBK’nın 7’nci maddesinin altıncı fıkrası ve OSBUY’un 8/5 maddesi gereği; müteşebbis heyet üyelerinden, geçerli bir mazereti olmadan üst üste yapılan üç toplantıya veya mazereti olsa dahi bir yıl içinde yapılan toplantıların en az yarıdan bir fazlasına katılmayanlar üyelikten çekilmiş sayılır. Üyelikten çekilmiş sayıldığı tarih itibariyle de müteşebbis heyet üyeliği sona ermiş olur. Ayrıca, üyelikten çekilmiş sayılan müteşebbis heyet üyenin, aynı zamanda yönetim kurulu üyesi olması halinde, yönetim kurulu üyeliği de kendiliğinden düşmüş sayılır.
Bu itibarla, geçerli sayılan bir mazeretleri olmaksızın üst üste yapılan üç müteşebbis heyet toplantısına veya mazeretleri olsa dahi bir yıl içinde yapılan toplantıların en az yarıdan bir fazlasına katılmamaları nedeniyle müteşebbis heyet üyeliğinden çekilmiş sayılan kişinin müteşebbis heyet üyeliği yanında yönetim kurulu üyeliği de herhangi bir işleme gerek olmaksızın kendiliğinden son bulur. Bu durumda hem müteşebbis heyet üyeliğinde hem de yönetim kurulu üyeliğinde boşalma meydana gelir.
Boşalan müteşebbis heyet üyeliğine, ayrılan kişinin mensup olduğu kurum veya kuruluşun ön sıradaki yedek üyesi geçer. Bu şekilde müteşebbis heyete asıl üye olarak dahil olan kişi, yerine geçtiği üyeden kalan süreyi tamamlar. Benzer şekilde, müteşebbis heyet aşamasında olan OSB’lerde boşalan yönetim kurulu üyeliğine, mensup olduğu kurumun ilk sıradaki yedek üyesi, katılımcılar tarafından veya genel kurulca seçilen üyelerde ilk sıradaki yedek üye geçerek kalan süreyi tamamlar.
4.Birden Fazla OSB Organında Görev Alma
OSBUY’un organ üyelerinin seçilme şartlarını düzenleyen 7’nci maddesi uyarınca;
- Müteşebbis heyet, yönetim kurulu ve denetim kurulunda görev alanların (Vali hariç) diğer OSB’lerin organlarında görev almaması;
- OSB’nin içinde bulunan sanayi sitesi yapı kooperatiflerinin, toplu işyeri yapı kooperatiflerinin, işletme kooperatiflerinin ve site yönetimlerinin yönetim veya denetim kurullarında görev alanların, bulundukları OSB’nin organları hariç, diğer OSB’lerin organlarında görev almaması gerekir.
Örneğin, (A) OSB’de yönetim kurulu üyesi olarak seçilen kişi, aynı zamanda (B) OSB’nin denetim kurulu üyesi olarak görev yapamaz. Kişi, böyle bir durumda bu görevlerden sadece birisini tercih etmeli ve diğer organ üyeliğinden çekilmelidir. Kişinin böyle bir tercihte bulunmaması ve kendi isteği ile çekilmemesi, buna karşılık durumun sonradan bir şekilde tespiti halinde ise, her iki OSB’de de, müteşebbis heyet kararı ile kişinin organ üyelikleri sonlandırılır. Bu şekilde boşalan yönetim kurulu üyeliğine de; müteşebbis heyet aşamasında olan OSB’lerde, mensup olduğu kurumun ilk sıradaki yedek üyesi, katılımcılar tarafından veya genel kurulca seçilen üyelerde ilk sıradaki yedek üye; genel kurulunu yapmış ve müteşebbis heyetin sona erdiği OSB’lerde ise sıradaki yedek üye geçerek kalan süreyi tamamlar.
5.Mahkum Olma
OSBUY’un 7’nci maddesinin 6/b hükmü uyarınca; organ üyesi olabilmek için; 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 53’üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile; kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla süreyle ya da devletin güvenliğine karşı suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama, kaçakçılık, vergi kaçakçılığı, haksız mal edinme suçlarından hapis cezasına mahkum olmama şartı aranır.
Bu bağlamda, kişinin, yönetim kurulu üyeliğine seçildiği tarih itibariyle veya göreve başladıktan sonra yukarıda belirtilen suçlar sebebiyle kişinin hapis cezasına mahkum edilmesi halinde, yönetim kurulu üyeliği sona erer. OSBUY’ün 7/7 maddesinde “Şartları taşımadıkları halde seçilenler ile sonradan kaybedenlerin üyelikleri müteşebbis heyet tarafından sonlandırılır.” hükmüne yer verilmesi nedeniyle, müteşebbis heyet tarafından kişinin organ üyeliklerinin –hem yönetim kurulu hem de müteşebbis heyet üyelikleri- sona erdiğine dair bir karar almalı; bu şekilde boşalan yönetim kurulu üyeliğine de; müteşebbis heyet aşamasında olan OSB’lerde, mensup olduğu kurumun ilk sıradaki yedek üyesi, katılımcılar tarafından veya genel kurulca seçilen üyelerde ilk sıradaki yedek üye; genel kurulunu yapmış ve müteşebbis heyetin sona erdiği OSB’lerde ise sıradaki yedek üye geçerek kalan süreyi tamamlamalıdır.
6. Katılımcı Vasfını Kaybetme veya Yapı Kullanma İzni Almama
OSBUY’un 7’nci maddesinin 6/a hükmü uyarınca; organ üyesi olabilmek için aranan şartlardan birisi “OSB’de yapı kullanma izni almış katılımcı olmak”tır. Yine Yönetmeliğin 25/2 maddesi hükmünce, katılımcıları müteşebbis heyete dâhil olan ve genel kurula geçmesine karşın müteşebbis heyet ile devam eden OSB’lerde, yönetim kurulu üyelerinin en az üçünün yapı kullanma izni almış olan katılımcılar arasından seçilmesi gerekir.
Bu bağlamda, katılımcılar arasından seçilen üyenin, yönetim kurulu üyeliğine seçildiği tarih öncesinde veya sonrasında katılımcı vasfına haiz olmadığı veyahut kaybettiği –kişi, arsasını devredip bölgeden ya da katılımcı olan şirketteki paylarını devredip ortaklıktan ayrılmış olabilir- ya da katılımcı olmakla birlikte yapı kullanma izninin olmadığı tespit edilirse, yönetim kurulu üyeliği sona erer. Bu durumda, OSBUY’ün 7/7 maddesinde “Şartları taşımadıkları halde seçilenler ile sonradan kaybedenlerin üyelikleri müteşebbis heyet tarafından sonlandırılır.” hükmü uyarınca, müteşebbis heyet tarafından kişinin yönetim kurulu üyeliğinin sona erdiğine dair bir karar alınmalı; bu şekilde boşalan yönetim kurulu üyeliğine de katılımcılar tarafından seçilen ilk sıradaki yedek üye geçerek kalan süreyi tamamlamalıdır.
Yönetim Kurulu Üyeliğinden Çekilme Durumunun Bakanlığa Bildirilmesi
OSB yönetim kurulunda yaşanan bu değişimler, OSBUY’un 7/8 maddesi uyarınca, 15 gün içinde Sanayi ve Teknoloji Bakanlığına (Sanayi Bölgeleri Genel Müdürlüğüne) bildirilmelidir.