Anonim Şirketin Kendi Paylarını Satın Alması: Şartlar ve Hukuki Çerçeve
Anonim ortaklığın kendi paylarını iktisap etmesi hangi şartlara bağlıdır? 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK), anonim şirketlerin belirli şartları yerine getirmeleri halinde kendi öz paylarını satın almalarına (iktisap) izin vermektedir. Anonim şirketin kendi öz paylarını satın almasına ilişkin hükümler TTK’nın 379 ile 389. maddeleri arasında düzenlenmiştir. Anılan düzenlemeler, şirketlerin kendi öz paylarını satın alabilmesi için gerekli sınırları ve şartları ortaya koymaktadır.
Bu yazıda, anonim şirketlerin kendi öz paylarını satın alabilmesi için gerekli şartlar başlıklar halinde açıklanmaktadır. Türk Ticaret Kanunu’na göre %10 sınırı, genel kurul yetkisi, finansal şartlar ve yedek akçe zorunluluğu hakkında detaylı bilgileri yazımızda bulabilirsiniz.
Anonim Şirketin Kendi Öz Paylarını Satın Alabilmesi İçin Gerekli Şartlar
Türk Ticaret Kanunu’na göre anonim şirketlerin kendi öz paylarını satın alabilmesi belirli hukuki ve finansal koşullara bağlıdır.
TTK’nın 379. maddesine göre bir anonim şirket, esas veya çıkarılmış sermayesinin onda birini (%10) aşan miktarda kendi öz payını ivazlı olarak iktisap edemez.
Bu düzenleme, bir üçüncü kişinin kendi adına ancak şirket hesabına yaptığı iktisap işlemleri için de geçerlidir.
Bu çerçevede;
· Şirket sermayesinin %10’una kadar kendi öz paylarını satın alabilir.
· Bu oran hesaplanırken itibarî değer esas alınır.
Ayrıca anonim şirket tarafından satın alınan bu payların elden çıkarılması zorunlu değildir. Ancak şirket uygun gördüğü takdirde bu payları daha sonra:
· mevcut ortaklara veya
· üçüncü kişilere
devredebilir.
TTK’da bu payların belirli bir süre içinde elden çıkarılmasını zorunlu kılan bir hüküm bulunmamaktadır.
1. Genel Kurulun Yetkilendirme Kararı Alması
Anonim şirketin kendi öz paylarını satın alabilmesi için yönetim kurulunun genel kurul tarafından yetkilendirilmesi gerekir.
Bu yetki:
· yalnızca yönetim kuruluna verilebilir
· başka kişilere veya yöneticilere devredilemez.
Örneğin;
· yönetim kurulu başkanı
· CEO
· genel müdür
tek başına bu yetkiyi kullanamaz.
Genel kurul tarafından verilen yetki en fazla 5 yıl süreyle geçerli olabilir.
Yetkilendirme kararında şu hususlar açıkça belirtilmelidir:
· satın alınacak payların itibarî değer sayısı
· toplam itibarî değer
· paylar için ödenebilecek alt ve üst bedel sınırı
Genel kurul kararının alınmasında TTK’nın 418. maddesi uygulanır.
Buna göre:
· Toplantı, sermayenin en az dörtte birini temsil eden pay sahipleriyle yapılır.
· Karar toplantıda hazır bulunan oyların çoğunluğu ile alınır.
İlk toplantıda yeter sayı sağlanamazsa ikinci toplantı:
· herhangi bir toplantı yeter sayısı aranmadan yapılabilir
· karar yine oy çokluğu ile alınır.
Ancak TTK m.436/1 uyarınca, payını şirkete satacak olan ortak genel kurulda oy kullanamaz.
2. Satın Alınacak Payların Bedellerinin Tamamen Ödenmiş Olması
TTK’nın 379/4 hükmüne göre anonim şirketler yalnızca bedelleri tamamen ödenmiş payları satın alabilir.
Bu nedenle:
· payların bedelleri henüz tam olarak ödenmemişse
· önce bu borçların tamamen kapatılması gerekir.
Payların bedelleri tamamen ödenmeden şirket tarafından satın alınmaları mümkün değildir.
3. Şirketin Yeterli Finansal Kaynağa Sahip Olması
Anonim şirketin kendi öz paylarını satın alabilmesi için şirketin finansal yapısının yeterli olması gerekir.
Buna göre:
Payların satın alınması için ödenecek bedel düşüldükten sonra kalan şirket net aktifinin, en az şu tutara eşit olması gerekir:
· esas veya çıkarılmış sermaye
· kanun ve esas sözleşme gereği dağıtılması yasak olan yedek akçeler toplamı
Eğer bu şart sağlanmıyorsa yönetim kurulu payları satın alamaz.
Net Aktif Nedir?
Net aktif, şirketin sermayesini aşan malvarlığı değerini ifade eder.
Payların satın alınmasından sonra:
· şirket net aktifini korumalı
· bu net aktif, sermaye ve dağıtılamayan yedek akçeler toplamından az olmamalıdır.
Dağıtılması mümkün olmayan yedek akçeler arasında şunlar yer alır:
· TTK m.519/3 kapsamında harcama yeri belirlenmiş kanunî yedek akçeler
· yeniden değerlendirme fonu
· TTK m.520/1 kapsamında çalışanlar ve işçiler yararına ayrılan yedek akçeler
· kullanım amacı belirlenmiş diğer yedek akçeler
Buna karşılık;
· serbest yedek akçeler
· geçmiş yıllardan gelen dağıtılmamış kârlar
şirket paylarının satın alınmasında kullanılabilir.
4. Pay Devrinin Usulüne Uygun Yapılması
Anonim şirketin kendi öz paylarını satın alması, payların veya pay senetlerinin devredilmesi yoluyla gerçekleşir.
Kanunda pay devri özellikle pay senetleri açısından düzenlenmiştir.
Çıplak Payların Devri
Eğer pay senedi basılmamışsa, pay devri genellikle:
· taraflar arasında imzalanan yazılı pay devri sözleşmesi ile yapılır
· sözleşmenin bir nüshası pay defterine işlenmek üzere şirkete verilir.
Hamiline Yazılı Pay Senetleri
TTK’nın 489. maddesine göre:
Hamiline yazılı pay senetlerinin devri, zilyetliğin geçirilmesi yani senetlerin teslimi ve Merkezi Kayıt Kuruluşu bildirimi ile hüküm doğurur.
Nama Yazılı Pay Senetleri
Nama yazılı pay senetlerinin devri için:
· senedin ciro edilmesi
· şirkete teslim edilmesi
gerekmektedir.
5. Satın Alınan Paylar İçin Yedek Akçe Ayrılması
TTK’nın 520. maddesine göre anonim şirket, satın aldığı kendi öz payları için yedek akçe ayırmak zorundadır.
Bu yedek akçe:
· satın alınan payların iktisap değerini karşılayacak tutarda olmalıdır.
Yedek akçe ayrılması:
· payların satın alındığı tarihte yapılır
· hesaplamada iktisap değeri esas alınır.
Şirket, satın aldığı payları:
· devrettiğinde veya
· yok ettiğinde
bu paylara karşılık ayrılan yedek akçeler çözülebilir.
✅ Özetle:
Anonim şirketlerin kendi öz paylarını satın alabilmesi için Türk Ticaret Kanunu’na göre şu şartlar gerekir:
1. Genel kurulun yönetim kurulunu yetkilendirmesi
2. Satın alınacak payların bedellerinin tamamen ödenmiş olması
3. Şirketin yeterli net aktif ve finansal kaynağa sahip olması
4. Pay devrinin usulüne uygun şekilde yapılması
5. Satın alınan paylar için yedek akçe ayrılması
Ayrıca şirketin satın alabileceği payların toplamı esas veya çıkarılmış sermayenin %10’unu aşamaz.
Anonim ortaklığın kendi paylarını iktisap etmesi hakkında daha detaylı bilgi edinmek için diğer blog yazılarımıza bakabilir veya Türkiye’nin ilk ve tek Şirketler Hukuku ile Organize Sanayi Bölgeleri Hukuku Bilgi Sistemi olan Tacirsoft Hukuk Bilgi Sistemi’ni de yakından inceleyebilir ve üye olabilirsiniz. Ayrıca, dilerseniz Kurucumuz Dr. Soner Altaş’ın eserlerine göz atabilirsiniz. Hizmetlerimizden yararlanmak için bizimle iletişime geçebilirsiniz. 25 yılı aşan uzmanlık, bilgi birikimi ve tecrübemiz ile yanınızdayız.